Konstytucja

Dlaczego potrzebujemy nowej Konstytucji?

• Podstawową wadą obecnej Konstytucji jest to, że w praktyce obywatel nie może dochodzić swych praw powołując się na jej zapisy. Poza praktyką prawników (którzy zakładają, że wystarczającym objaśnieniem praw konstytucyjnych są kodeksy) istnieją obiektywne przyczyny takiego stanu rzeczy: zapisy Konstytucji są ogólnikowe i niejasne. Aby to zmienić i równocześnie uniknąć konieczności ciągłych zmian wraz ze zmieniającymi się warunkami, najlepiej byłoby wydzielić ustawy o randze konstytucyjnej, które mogłyby być zmieniane bez zmiany Konstytucji. Ta zaś powinna zawierać jedynie wymogi stawiane takim ustawom. To jest najważniejsza zmiana jaką zaproponowano w poniższym projekcie.

• Przez ostatnie blisko 30 lat znacząco zmieniły się warunki rozwoju społeczeństwa. System wartości uwzględniony wówczas w Konstytucji opisano w sposób ogólnikowy także dlatego, że wydawał się on trudny do realizacji (zapewne więc traktowano te zapisy nie jako wymogi, ale postulaty). Obecnie nie tylko lepiej rozumiemy fundamentalne prawa (zob. próbę systematyki poglądów Jana Pawła II w załączonym komentarzu) ale też potrafimy je przełożyć na reguły organizacji państwa.

• Konstytucja z roku 1997 została napisana przez humanistów. Ma to swoje wady i zalety. Do tych pierwszych należy zaliczyć małą dbałość o spójność i racjonalne uzasadnienie zapisów. Niniejszy dokument został sporządzony przez inżyniera i poddany regułom ścisłego myślenia. Każdy z zapisów powinien mieć uzasadnienie w logice całości, odniesieniach do konkretów lub fundamentalnych wartości. To powinno wyeliminować większość sporów konstytucyjnych, które - miejmy nadzieję - staną się nieracjonalne.

Dyskusja

Preambuła

My, Naród Polski - wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł, równi w prawach i w powinnościach wobec dobra wspólnego ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako prawa podstawowe dla naszego państwa.

Propagujemy postawy integrujące: miłości, braterstwa i solidarności i szacunku dla godności człowieka.

Językiem urzędowym w Rzeczypospolitej Polskiej jest język polski, stanowiący również bazę do translacji przepisów na formalny język Systemu Ochrony Konstytucji o którym mowa w paragrafie 5.3.

Rozdział I

Prawa i obowiązki podstawowe.

1.0. Osobą w rozumieniu niniejszej Konstytucji jest każda istota ludzka od chwili poczęcia do naturalnej śmierci.

1.1. Uznajemy, że każdej osobie przysługują takie same fundamentalne prawa, które są niezbywalne: prawo do życia i poszanowania godności człowieka jako osoby. Prawa te są ważniejsze niż dobro struktur organizacyjnych w jakich funkcjonujemy.

1.2. Ustanawiamy państwo Rzeczpospolita Polska jako republikę dbającą o warunki indywidualnego i społecznego rozwoju swych obywateli.

1.3. Każda osoba przebywająca na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej ma prawo dobrowolnego uczestniczenia we wspólnotach – czyli strukturach zbudowanych w oparciu o zasady troski o dobro wspólne. Dobro wspólne należy rozumieć jako warunki osobistego rozwoju dla wszystkich członków wspólnoty. Uznajemy, że tego typu wspólnotami są przede wszystkim rodziny rozumiane jako trwały związek kobiety i mężczyzny oraz naród. Te wspólnoty są pod ochroną i opieką państwa.

1.4. Uznajemy istnienie hierarchii wartości podstawowych:

1. Godność osoby jest wartością nieredukowalną. Zabrania się stanowienia prawa, które uzasadnia celowe naruszenie praw fundamentalnych jakiejkolwiek jednostki korzyścią ogółu. Żaden człowiek nie może stanowić wyłącznie środka do osiągnięcia celów państwa lub społeczeństwa.
2. Szacunek dla prawdy - oznacza bezwzględny nakaz stosowania wyłącznie tych praw i decyzji administracyjnych, które stanowią logiczną, niesprzeczną konsekwencję udowodnionych faktów i praw wyższego rzędu, co podlega weryfikacji przez system o którym mowa w paragrafie 5.3.
3. Dobro wspólnot – czyli prawo i obowiązek troski o wspólnoty będące pod ochroną i opieką państwa. Z troski o wspólnotę wynika konieczność stanowienia praw strzegących przyjęty system wartości.
4. Sprawiedliwość, czyli stała i niezmienna wola przyznania każdemu należnych mu praw.
5. Wolność i tolerancja. Swoboda działania i głoszenia odmiennych poglądów – o ile nie podważa się w ten sposób fundamentalnych wartości chronionych niniejszą Konstytucją.
6. Swoboda zrzeszania się. Obywatele mają prawo powoływać do życia różne organizacje życia społecznego, które pozwalają na lepsze współdziałanie. Jednak działalność tych organizacji nie może naruszać przyjętego systemu wartości.
7. Zasada pomocniczości. Oznacza to, że wsparcie działań osób poprzez struktury państwa jest niezbędne dopiero w sytuacji, gdy te osoby nie mogą poradzić sobie samodzielnie. Interwencja państwa następuje wyłącznie po spełnieniu obiektywnych, mierzalnych kryteriów niemożności zaspokojenia potrzeb podstawowych (np. brak dochodu minimalnego, orzeczona trwała niezdolność do pracy), których katalog określa ustawa.
8. Prawo własności. Poszanowanie prywatnej własności jest podstawą ustroju państwa. Własność ta jednak nie może być gromadzona i utrzymywana z naruszeniem praw innych obywateli.

1.5. Zmiany w prawach podstawowych są możliwe jedynie przy zachowaniu dwukadencyjności z potwierdzeniem w referendum:

1. Głosowanie inicjujące: Odchodzący parlament uchwala wniosek o zawieszeniu statusu "prawa podstawowego" z określonego zapisu oraz zakres możliwych zmian w następnym parlamencie. Zakres możliwych zmian nie może wykraczać poza obszar wskazanego przepisu i musi być logicznie spójny z pozostałymi prawami podstawowymi. Na tym etapie sam przepis nie ulega zmianie i nadal obowiązuje.
2. W dniu kolejnych wyborów do parlamentu obywatele otrzymują dodatkową kartę referendalną. Rozstrzygają na niej wyłącznie kwestię formalną: czy zatwierdzają propozycje odchodzącego parlamentu dotyczące konkretnie wskazanego przepisu.
3. Jeśli naród zagłosuje na "TAK" (i frekwencja przekroczy 60%), nowo wybrany parlament zyskuje swobodę – może zmienić ten przepis w trybie przewidzianym dla niższych aktów prawnych. Jeśli parlament nie przegłosuje zmian, albo naród zagłosuje na "NIE", przepis natychmiast odzyskuje swoją nienaruszalność i nowy parlament nie może go zmienić.

1.6. Państwo ma obowiązek powstrzymywania zła moralnego i fizycznego, z zachowaniem absolutnego szacunku dla każdej osoby. Użycie siły przez aparat państwowy jest legalne wyłącznie w celu powstrzymania naruszeń praw podstawowych i nie może prowadzić do celowego zniszczenia osoby ani traktowania jej podmiotowości jako rzeczy. Zakres użytej siły musi być proporcjonalny do aktualnego zagrożenia i ustaje wraz z jego ustaniem.

1.7. Państwo dąży do absolutnej niesprzeczności prawa. Każdy akt prawny nakładający obowiązki obywatelskie musi posiadać formalne, logiczne uzasadnienie wywiedzione z praw podstawowych, podlegające deterministycznej weryfikacji. Stanowienie praw nie spełniających wymogu rygorystycznej spójności logicznej jest zakazane.

Rozdział II

Jak rozumieć prawa podstawowe.

Państwo

2.1. Państwo nie jest jedynie strukturą lub aparatem ucisku. Wierzymy, że tworzą go ludzie kierujący się wspólnymi celami i wartościami. Dlatego należy w pierwszym rzędzie brać pod uwagę dobro tworzących wspólnotę obywateli. Celem państwa jest ochrona warunków rozwoju poprzez pracę z zachowaniem wolności, solidarności i tolerancji. Celem współpracy jest stałe doskonalenie istniejącego ładu w taki sposób, by wszyscy mogli w nim uczestniczyć w zgodzie z własnymi przekonaniami.

Wolność

2.2. Suwerenność państwa uznajemy za wartość tak dużą, że dla jej obrony może nastąpić ograniczanie wolności (np. mobilizacja). Ograniczenia te mogą być jednak ustanawiane tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego i są współmierne do zagrożenia, nie naruszając istoty praw fundamentalnych.

2.3. Inne cele narodowe i społeczne powinny być realizowane z poszanowaniem wolności, która jest jednak wyzwaniem do poświęcenia, oddania i służby w imię solidarności.

Sprawiedliwość

2.4. Sprawiedliwość domaga się akceptacji zasady wzajemności: oczekuję takich praw, jakie jestem gotów przyznać innym. Zasada ta dotyczy jednak osób, a nie organizacji.

Tolerancja

2.5. Różnorodność jest wartością. Dlatego należy unikać wymuszania zmiany poglądów lub rozwiązywania konfliktów w sferze idei przemocą. Jedynym uzasadnieniem dla takich działań może być ochrona praw podstawowych.

2.5.1. Tolerancja polega na akceptacji sytuacji, w której w przestrzeni publicznej ścierają się różne idee. Uznajemy jednak istnienie spraw prywatnych intymnych, które nie powinny być przedmiotem działań podejmowanych w przestrzeni publicznej.

2.5.2. W tym duchu należy uznać prawomocność obecności w sferze publicznej organizacji i symboliki religijnej, zgodnych z polską tradycją.

2.5.3. Tolerancja dla odmiennych poglądów nie może prowadzić do wymuszania akceptacji w jakiejkolwiek formie poglądów wewnętrznie sprzecznych, sprzecznych ze stanem naszej wiedzy i przekonaniami, czy też naruszającymi przyjęty system wartości. W tym ostatnim przypadku głoszenie takich poglądów może być prawnie zabronione. Zakazy takie muszą jednak mieć rangę konstytucyjną, a więc ich przyjęcie musi podlegać takiej samej procedurze jak ustawy o randze konstytucyjnej o których mowa w rozdziale III.

Rozdział III

Państwo prawa

3.1. Rzeczpospolita Polska jest państwem prawa. Oznacza to, że:

3.1.1. Każdy obywatel podlega takim samym prawom.

3.1.2. Prawo jest stabilne i jego zmiany mogą zachodzić jedynie z ważkich powodów społecznych, a nie dla umożliwienia rozstrzygnięcia jednej konkretnej sprawy.

3.1.3. Wszystkie struktury państwa działają według zasad określonych prawem.

3.2. System prawa tworzą zapisy Konstytucji, ustawy przyjmowane przez Parlament składający się z demokratycznie wybranych przedstawicieli ogółu społeczeństwa oraz inne regulacje dopuszczane przez ustawy.

3.3. Zapisy niniejszej Konstytucji należy traktować jako nieprzekraczalne wymogi wobec wszelkich praw obowiązujących w państwie.

3.4. Wyróżnia się ustawy o randze konstytucyjnej. Ustawy o randze konstytucyjnej to przełożenie zapisów Konstytucji na język konkretów. Regulują działanie władz i stanowią podstawę do logicznego uzasadnienia innych praw.

3.5. Do ustaw o randze konstytucyjnej zalicza się regulacje ustanawiające:

3.5.1. Ustrój polityczny, czyli ustawa regulująca:

• funkcjonowanie Parlamentu i innych struktur władz państwa,
• działanie partii politycznych,
• udział państwa w strukturach międzynarodowych

3.5.2. System Prawa. Ustawa reguluje zasady tworzenia prawa i funkcjonowania sądów.

3.5.3. Ustrój gospodarczy państwa. Ustawa reguluje podstawowe zasady prowadzenia działalności gospodarczej, działanie systemu finansowego i podatkowego.

3.5.4. Siły zbrojne. Zasady funkcjonowania Wojska Polskiego.

3.5.5. Ustawa o obywatelstwie. Zasady przyjmowania i zrzekania się obywatelstwa oraz podstawowe prawa i obowiązki związane z posiadaniem obywatelstwa.

3.6. Każda z ustaw o randze konstytucyjnej może być zmieniana niezależnie – bez konieczności zmiany Konstytucji. Uzasadnieniem dla wprowadzanych zmian może być dostosowanie do zmieniających się warunków, uzasadniona konieczność uściślenia przepisów lub uwzględnienie doświadczenia zdobytego w trakcie ich stosowania.

3.7. Immunitet jako zwolnienie z odpowiedzialności prawnej osoby sprawującej władzę jest możliwy jedynie w odniesieniu do działań, których złych skutków nie można było racjonalnie przewidzieć na podstawie dostępnej wiedzy i modeli analitycznych zatwierdzonych ustawowo. W każdym innym przypadku osoby sprawujące władzę mogą być pociągnięte do odpowiedzialności za złamanie prawa.

Rozdział IV

Ustrój polityczny.

Parlament

4.1. Rzeczpospolita Polska jest państwem demokratycznym w tym sensie, że władzę ustawodawczą sprawuje parlament do którego parlamentarzyści posłowie i ewentualnie senatorowie są wybierani wyborach bezpośrednich i tajnych.

4.2. Parlamentarzystów nie obowiązują instrukcje wyborców – poza akceptacją wyników referendum organizowanego jako wiążące. Jednak mają oni obowiązek w swej działalności:

• kierować się zasadami etyki i strzec wyrażonych w Konstytucji wartości;
• działać w sposób odpowiedzialny, rozważając najgorsze możliwe skutki stanowionego prawa;
• postępować w sposób racjonalny, bez doktrynerstwa i z poszanowaniem systemu konstytucyjnych wartości;
• mieć na względzie wolę obywateli – co wyraża się w dążeniu do realizacji deklaracji złożonych przed wyborami, zachowywaniu stałej łączności z wyborcami i uwzględnianiu wyników referendów;
• Parlamentarzyści mają obowiązek przedłożenia do każdej propozycji ustawowej sformalizowanego, logicznego dowodu jej zgodności z prawami podstawowymi Konstytucji. Zatajenie przewidywalnych skutków stanowi naruszenie mandatu.

4.3. Parlamentarzyści którzy nie postępują zgodnie z obowiązującymi ich zasadami mogą być odwoływani przed końcem kadencji drogą referendum. Mogą też sami złożyć rezygnację. Wówczas na ich miejsce wybierani są następcy.

4.4. Działalność parlamentarzystów jest finansowana przez państwo, ale sumaryczna wartość finansowania jest liczona jako stała kwota pomnożona przez ilość wyborców. Każdy z wyborców ma prawo wskazać parlamentarzystę który otrzyma przypisaną temu wyborcy kwotę. Reszta jest dzielona po równo między wszystkich parlamentarzystów.

Prezydent

4.5. Najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej jest Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.

4.5.1. Prezydent jest gwarantem ciągłości władzy państwowej, czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.

4.5.2. Prezydent jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym. Prezydent jest wybierany na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz.

4.5.3. Prezydent jako reprezentant państwa w stosunkach zewnętrznych:

• ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe,
• mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych,
• przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przy nim przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i organizacji międzynarodowych.

4.5.4. Prezydent Rzeczypospolitej prowadzi politykę zagraniczną we współpracy z rządem.

4.5.5. Prezydent Rzeczypospolitej jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. W czasie pokoju Prezydent Rzeczypospolitej sprawuje zwierzchnictwo nad Siłami Zbrojnymi za pośrednictwem Ministra Obrony Narodowej.

Rząd

4.6. Politykę wewnętrzną państwa w zakresie nie zastrzeżonym dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego prowadzi Rada Ministrów rząd na czele z Prezesem Rady Ministrów premierem.

4.6.1. Rząd prowadzi politykę zagraniczną we współdziałaniu z Prezydentem.

4.6.2. Rząd kieruje administracją rządową. Przedstawicielem Rady Ministrów w województwie jest wojewoda.

4.7. Premier przedstawia parlamentowi expose i uzyskuje zgodę na działanie w postaci wotum zaufania. W razie konieczności istotnej zmiany polityki – expose jako podstawa uzyskania wotum zaufania może być wygłaszane wielokrotnie.

4.7.1 Prezydent desygnuje Prezesa Rady Ministrów premiera, a następnie powołuje Radę Ministrów rząd w składzie zaproponowanym przez Premiera. Jeśli tak powołany rząd nie uzyska wotum zaufania – inicjatywę przejmuje parlament.

4.7.2. Jeśli Parlament nie zdoła wskazać swojego kandydata i udzielić mu wotum zaufania – może zostać powtórzona procedura o której mowa w punkcie 4.7.1 lub Prezydent może podjąć decyzję o skróceniu kadencji parlamentu i nowych wyborach.

4.8. W związku z realizacją celów wyrażonych w expose, rząd może składać propozycje ustaw inicjatywa ustawodawcza. Może też wydawać rozporządzenia regulujące szczegółowo sposoby działania dla realizacji celów zawartych w ustawach.

4.8.1. Rząd przygotowuje co roku budżet państwa, który jest podstawą jego działania.

4.8.2. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje również grupie obywateli posiadających prawa wyborcze, w liczbie i na zasadach określonych w ustawie o randze konstytucyjnej.

Samorząd

4.9. Sposobem organizacji wspólnoty lokalnej jest samorząd terytorialny. Organy władzy samorządowej są wybierane w wyborach tajnych, równych i powszechnych.

4.9.1. Samorząd współpracuje z administracją rządową w realizacji polityki wewnętrznej poprzez realizację zadań zleconych.

4.9.2. Inne zadania w zakresie przewidzianym przez prawo są realizowane jako zadania własne.

REFERENDUM

4.10. Referendum lokalne może być zorganizowane w dowolnej sprawie. W warunkach przewidzianych przez prawo referendum staje się wiążące dla reprezentujących region posłów i władz samorządowych. Warunki wiążącego referendum lokalnego nie mogą być mniej rygorystyczne niż warunki referendum ogólnopolskiego.

4.11. Parlament może zorganizować referendum ogólnopolskie, decydując czy i w jakich warunkach będzie ono wiążące dla parlamentarzystów. Wśród wymogów wobec wiążącego referendum musi się znaleźć frekwencja powyżej 50%.

Podstawowe zasady sprawowania władzy

4.12. Władza polityczna jest służbą społeczeństwu. Ta służba musi być zawsze ukierunkowana na dobro wspólne, poprzez które realizuje się dobro każdego obywatela. Troska o dobro poszczególnych grup społecznych nie oznacza ich ochrony w sposób niesprawiedliwy przed naturalnymi zmianami.

4.12.1. Rząd, administracja rządowa i inne władze powinny działać w sposób transparentny, zrozumiały dla obywatela. Zasady powinny być formułowane za pomocą jednoznacznych reguł logicznych (predykatów), które dają się udowodnić i prześledzić w systemie informatycznym państwa, zapewniając każdemu obywatelowi algorytmiczne uzasadnienie decyzji. Zasada przejrzystości powinna być realizowana także przez równy i powszechny dostęp do informacji.

4.12.2. Państwo powinno dbać o warunki dla duchowego wzrostu człowieka jako istoty społecznej poprzez wspieranie kultury.

4.12.3. W polityce międzynarodowej należy kierować się zasadami:

• troski o pokój oraz poszanowanie praw osób i narodów;
• powiązanie idei wolności i solidarności.

4.12.4. Uznajemy integracje europejską jako wartość. Dlatego państwo powinno podejmować działania służące integracji Europy – o ile jest to zgodne z fundamentalnymi wartościami zawartymi w Konstytucji. Należy przeciwstawienie się redukowaniu wizji zjednoczonej Europy wyłącznie do jej aspektów ekonomicznych, politycznych oraz przed bezkrytycznemu stosunkowi do konsumpcyjnego modelu życia.

Stany nadzwyczajne

4.13. W sytuacjach szczególnych zagrożeń państwo może wprowadzić stan nadzwyczajny. Regulacje te określa ustawa o randze konstytucyjnej, z zastrzeżeniem, że prawa podstawowe ujęte w Rozdziale I niniejszej Konstytucji nie mogą ulec zawieszeniu.

Rozdział V.

System Prawa

Rozdział VI.

Ustrój gospodarczy państwa

Rozdział VII.

Siły zbrojne

Rozdział VIII.

Obywatelstwo